EU – Việt Nam: Đối tác Chiến lược Toàn diện và cơ hội mới cho doanh nghiệp

Việc Việt Nam và EU nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện mở ra một giai đoạn hợp tác mới, sâu sắc và thực chất hơn. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, đây là thuận lợi chiến lược cho cả hai bên.

Mục lục

Bối cảnh: Quan hệ EU – Việt Nam bước sang giai đoạn mới

Cuối tháng 1/2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quan hệ Việt Nam – Liên minh châu Âu (EU): hai bên chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Đây là cấp độ cao nhất trong thang bậc quan hệ đối ngoại của Việt Nam, thể hiện mức độ tin cậy chính trị, tầm nhìn dài hạn và lợi ích chiến lược ngày càng gắn kết giữa hai bên.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh môi trường kinh tế – địa chính trị toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng: chuỗi cung ứng tái cấu trúc, cạnh tranh công nghệ gia tăng, chuyển dịch xanh – số trở thành ưu tiên, và các nền kinh tế lớn đều tìm cách đa dạng hóa đối tác. Với EU, Việt Nam nổi lên như một đối tác ổn định, tăng trưởng cao, vị trí chiến lược tại Đông Nam Á; với Việt Nam, EU là thị trường lớn, nguồn vốn – công nghệ – tiêu chuẩn cao, và là đối tác cân bằng trong chiến lược đối ngoại đa phương.

Việc nâng cấp quan hệ không chỉ mang ý nghĩa chính trị – ngoại giao, mà còn mở ra khung hợp tác sâu rộng hơn về kinh tế, thương mại, đầu tư, công nghệ, tài chính và phát triển bền vững.

Thuận lợi khi EU và Việt Nam là Đối tác Chiến lược Toàn diện

Củng cố niềm tin chính trị và tính ổn định dài hạn

Đối tác Chiến lược Toàn diện giúp quan hệ EU – Việt Nam vượt khỏi khuôn khổ thương mại thuần túy. Các cơ chế đối thoại cấp cao được tăng cường, tạo niềm tin chính trị, giảm rủi ro chính sách cho doanh nghiệp hai bên khi đầu tư dài hạn. Với nhà đầu tư EU, Việt Nam được nhìn nhận là điểm đến an toàn, có định hướng hội nhập rõ ràng; với Việt Nam, EU là đối tác lâu dài, không chỉ theo chu kỳ ngắn hạn.

Tận dụng sâu hơn EVFTA và các khuôn khổ sẵn có

Quan hệ mới tạo động lực triển khai hiệu quả hơn Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA), vốn đã giúp kim ngạch thương mại hai chiều tăng trưởng mạnh. Khi niềm tin chính trị được nâng cao, các vướng mắc về kỹ thuật, tiêu chuẩn, thủ tục có cơ hội được giải quyết nhanh và thực chất hơn, giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan tốt hơn.

Liên kết chuỗi cung ứng chiến lược

EU đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như nguyên liệu đầu vào, khoáng sản quan trọng, bán dẫn, linh kiện công nghiệp và công nghệ xanh. Việt Nam, với lợi thế địa lý, lực lượng lao động và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, trở thành đối tác phù hợp để EU giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Hỗ trợ chuyển đổi xanh và chuyển đổi số

EU là đầu tàu toàn cầu về tiêu chuẩn môi trường, kinh tế tuần hoàn, tài chính xanh và công nghệ số. Quan hệ đối tác chiến lược giúp Việt Nam tiếp cận tốt hơn nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị, qua đó hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Các ngành nghề được hưởng lợi nhiều nhất

Từ các nội dung được đề cập trong các chuyến thăm, các thỏa thuận và chính sách mới của EU, có thể nhận diện một số ngành trọng tâm hưởng lợi trực tiếp:

Công nghiệp chế biến – chế tạo và nguyên liệu đầu vào

EU đã ban hành các quy định mới về miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu đầu vào và hạn ngạch thuế quan tự chủ, có hiệu lực từ 1/1/2026. Chính sách này giúp các doanh nghiệp EU giảm chi phí sản xuất, đồng thời mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu nguyên liệu, bán thành phẩm, linh kiện vào EU với sức cạnh tranh cao hơn.

Các lĩnh vực hưởng lợi gồm:

Hóa chất cơ bản và hóa chất chuyên dụng
Linh kiện cơ khí, phụ tùng ô tô – máy móc
Nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến thực phẩm
Vật liệu trung gian cho sản xuất công nghiệp

Công nghệ cao, bán dẫn và điện tử

Trong bối cảnh EU đẩy mạnh tự chủ chiến lược về công nghệ, bán dẫn và chuỗi cung ứng chip trở thành lĩnh vực hợp tác ưu tiên. Việt Nam được đánh giá là điểm đến tiềm năng cho các khâu như lắp ráp, kiểm định, đóng gói (ATP), cũng như sản xuất linh kiện điện tử.

Doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này sẽ được hưởng lợi từ:

Dòng vốn đầu tư mới từ EU
Chuyển giao công nghệ và tiêu chuẩn sản xuất
Nhu cầu ổn định từ các tập đoàn châu Âu

Năng lượng tái tạo và chuyển đổi xanh

EU đặc biệt quan tâm tới năng lượng tái tạo, hạ tầng xanh và chuyển đổi năng lượng công bằng. Việt Nam, với tiềm năng lớn về điện gió, điện mặt trời và nhu cầu đầu tư hạ tầng, là thị trường hấp dẫn cho các doanh nghiệp châu Âu trong lĩnh vực:

Thiết bị và công nghệ năng lượng tái tạo
Tài chính xanh, tín dụng carbon
Giải pháp tiết kiệm năng lượng và kinh tế tuần hoàn

Tài chính – ngân hàng và thị trường vốn

Sự quan tâm mạnh mẽ của các định chế tài chính châu Âu và Thụy Sĩ cho thấy Việt Nam đang được nhìn nhận như một trung tâm tài chính tiềm năng của khu vực. Các lĩnh vực hưởng lợi gồm:

Ngân hàng đầu tư, quản lý tài sản
Tài chính số, fintech
Phát triển thị trường vốn, quản trị rủi ro

Nông nghiệp – thực phẩm chế biến

EU là thị trường lớn nhưng yêu cầu cao về tiêu chuẩn. Khi quan hệ chiến lược được nâng cấp, hợp tác trong nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc sẽ được thúc đẩy, giúp nông sản Việt Nam gia tăng giá trị thay vì chỉ xuất khẩu thô.

Doanh nghiệp nào được hưởng lợi?

Doanh nghiệp Việt Nam

Doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu, bán thành phẩm có thể tận dụng chính sách miễn thuế của EU để thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng châu Âu.
Doanh nghiệp công nghệ và công nghiệp hỗ trợ có cơ hội trở thành đối tác của các tập đoàn EU trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, bán dẫn.
Doanh nghiệp tài chính, fintech được hưởng lợi từ hợp tác với các ngân hàng và quỹ đầu tư châu Âu.
Doanh nghiệp năng lượng và hạ tầng xanh có thêm cơ hội tiếp cận vốn, công nghệ và đối tác chiến lược.

Doanh nghiệp EU và Thụy Sĩ

Các tập đoàn công nghiệp lớn của EU hưởng lợi từ nguồn cung ổn định, chi phí cạnh tranh tại Việt Nam.
Các ngân hàng và tổ chức tài chính Thụy Sĩ, EU có cơ hội mở rộng hiện diện tại thị trường Việt Nam, tham gia xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế.
Doanh nghiệp công nghệ viễn thông, 5G, năng lượng tái tạo tìm được đối tác và thị trường tăng trưởng dài hạn.

EU sang Việt Nam lần này: mua bán hay hợp tác làm ăn?

Một điểm đáng chú ý trong chuyến thăm và các hoạt động gần đây của EU là: EU không chỉ đến để “mua bán”, mà trọng tâm là xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn với doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam.

Hợp tác chuỗi cung ứng, không chỉ thương mại

EU thể hiện rõ mong muốn liên kết sản xuất, từ nguyên liệu, linh kiện đến công nghệ cao. Điều này khác với mô hình thương mại truyền thống, nơi EU chỉ nhập khẩu hàng hóa hoàn chỉnh.

Kết nối với doanh nghiệp và định chế tài chính

Các cuộc tiếp xúc với doanh nghiệp, hiệp hội và tổ chức tài chính cho thấy EU và các nước châu Âu (trong đó có Thụy Sĩ) muốn:

Tìm đối tác Việt Nam để đồng đầu tư
Chia sẻ kinh nghiệm quản trị, tiêu chuẩn
Tham gia các dự án hạ tầng, tài chính và công nghệ

Định hướng lâu dài

Thông điệp xuyên suốt là “cùng làm, cùng hưởng lợi”. EU xem Việt Nam là một mắt xích quan trọng trong chiến lược châu Á – Thái Bình Dương, chứ không chỉ là thị trường tiêu thụ ngắn hạn.

Các cổ phiếu Việt Nam được hưởng lợi từ hợp tác EU – Việt Nam

Khi EU và Việt Nam nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, nghĩa là mở rộng hợp tác sang nhiều lĩnh vực chiến lược chứ không chỉ thương mại đơn thuần, thì nhiều cổ phiếu Việt Nam có tính chất xuất khẩu, công nghệ, nguyên liệu và chuỗi cung ứng lợi thế cạnh tranh cao sẽ hưởng lợi từ việc mở cửa thị trường, giảm thuế, tăng đầu tư và yêu cầu chất lượng cao.

Công nghệ – dịch vụ số

FPT Corporation (FPT)

FPT là một trong những công ty công nghệ lớn nhất Việt Nam với nhiều dịch vụ IT, chuyển đổi số, phần mềm và cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp toàn cầu.
Với định hướng hợp tác EU trong lĩnh vực AI, số hóa, công nghệ thông tin, 5G và hạ tầng số an toàn (“trusted communications”), FPT có thể được hưởng lợi nhờ tăng nhu cầu dịch vụ công nghệ tại EU hoặc từ các tập đoàn châu Âu đang mở rộng đầu tư tại Việt Nam để phục vụ xuất khẩu sang EU.

Công ty Cổ phần Công nghệ – Phần mềm FPT (FPT Software) (thuộc FPT)

Đơn vị phần mềm của FPT đã có hoạt động quốc tế từ lâu, trong đó có phát triển các giải pháp số, AI, cloud, và các dịch vụ liên quan. Khi EU tăng hợp tác công nghệ, nhu cầu dịch vụ cung cấp đủ chuẩn quốc tế sẽ tăng.

Dệt may, da giày – nhóm xuất khẩu truyền thống

Các ngành này đứng đầu dòng hàng xuất khẩu sang EU sau EVFTA như giày dép, dệt may, hàng thời trang…, vốn được giảm sâu thuế theo EVFTA và sẽ được hưởng động lực tăng trưởng tiếp tục trong chiến lược thương mại mới.

Tập đoàn Dệt may – Đầu tư – Thương mại Thành Công (TCM)

Thương hiệu dệt may với phần lớn sản lượng xuất khẩu sang thị trường EU trước EVFTA và sẽ tiếp tục hưởng lợi từ tiếp cận thị trường, mở rộng đơn hàng sau khi quan hệ chiến lược nâng cao.

Công ty Cổ phần May Sông Hồng (MSH)

Nhà sản xuất hàng may mặc lớn và là một trong những doanh nghiệp dệt may Việt Nam xuất khẩu sang EU. EVFTA làm giảm thuế đáng kể, tạo nền tảng để tăng thị phần, và nâng quan hệ lên đối tác chiến lược càng gia tăng lợi thế này.

(Lưu ý: Các cổ phiếu khác như TNG, GMC, VGG cũng nằm trong nhóm này nhưng một số niêm yết trên HNX/UPCoM hoặc có thanh khoản thấp hơn.)

Thủy sản, nông sản – xuất khẩu giá trị gia tăng

Thủy sản và nông sản chế biến là nhóm hàng được hưởng lợi mạnh từ EVFTA (đặc biệt khi EU là thị trường lớn và ưu tiên hàng hóa an toàn – tiêu chuẩn cao). Việc nâng quan hệ mới cũng hỗ trợ mở rộng tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận và giảm rào cản phi thuế quan.

Công ty Cổ phần Camimex Group (CMX)

Một trong những doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản lớn, với tỷ trọng xuất khẩu sang EU cao theo các báo cáo thị trường trước đây.

Công ty Thực phẩm Sao Ta (FMC)

Doanh nghiệp hoạt động trong ngành thủy sản xuất khẩu, hưởng lợi từ thuế giảm và tăng nhu cầu EU cho sản phẩm cá, tôm chế biến.

Điện tử – linh kiện và chuỗi giá trị sản xuất

Theo các phân tích về thương mại và chuỗi cung ứng, Việt Nam là một mắt xích quan trọng trong chuỗi lắp ráp, thử nghiệm và đóng gói chip/electronics, và EU đang tìm cách tăng hợp tác trong lĩnh vực này nhằm đa dạng hóa nguồn cung.

Do đó, cổ phiếu của các doanh nghiệp hỗ trợ trong lĩnh vực điện tử, linh kiện hoặc có tỷ trọng xuất khẩu sang EU cũng được kỳ vọng hưởng lợi:

Công ty Cổ phần FPT Telecom (FOX) (liên quan hạ tầng số và viễn thông)

Dù không trực tiếp xuất khẩu “hàng hoá” truyền thống, cổ phiếu này hưởng lợi từ làn sóng đầu tư mở rộng hạ tầng, 5G và digital hóa mà EU cũng quan tâm hợp tác.

(Các công ty điện tử/linh kiện khác như SMC, SAM… thường hoạt động theo mô hình gia công hoặc vốn ngoại, nhưng việc gia tăng thu hút FDI từ EU có thể tạo sức ép tích cực lên doanh số và mở rộng đầu tư.)

Năng lượng xanh – hạ tầng & tài chính

Mặc dù có trường hợp như Enel rút khỏi thị trường năng lượng tái tạo Việt Nam trước đó, xu hướng hợp tác mới EU – Việt Nam ưu tiên năng lượng sạch, chuyển đổi xanh vẫn tạo ra cơ hội cho doanh nghiệp nội địa và vốn EU.

Các cổ phiếu tiềm năng trong lĩnh vực này có thể bao gồm doanh nghiệp hoạt động trong năng lượng sạch, logistics xanh, hoặc dịch vụ liên quan:

Công ty Cổ phần Năng lượng REE (REE) (ví dụ cổ phiếu nhóm năng lượng/tài chính giàu tài sản và liên quan năng lượng)

Có thể được hưởng lợi nếu EU đầu tư thêm vào năng lượng sạch và chuỗi cung ứng xanh tại Việt Nam.

Khoáng sản, kim loại sản xuất hiếm

Vonfram (tungsten) là một kim loại chuyển tiếp cực kỳ quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp trọng yếu như:

Công nghiệp quốc phòng (đạn dược, bọc thép, sản xuất linh kiện chịu nhiệt cao),
Sản xuất ô tô, điện tử và bán dẫn,
Năng lượng sạch (tuabin gió, thiết bị điện chuyên dụng).
Nhu cầu toàn cầu về vonfram đã tăng mạnh trong những năm gần đây khi nguồn cung từ Trung Quốc — vốn chiếm phần lớn thị phần thế giới — bị thắt chặt bởi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Điều này khiến các đối tác như EU, Mỹ và Nhật Bản đẩy nhanh tìm kiếm nguồn cung thay thế ngoài Trung Quốc

Doanh nghiệp hưởng lợi — đặc biệt là MSR (Masan High-Tech Materials)

Trong số các công ty Việt Nam, Masan High-Tech Materials (MSR) đứng out rõ rệt:

MSR (Masan High-Tech Materials) là đơn vị thuộc tập đoàn Masan, đang vận hành mỏ Núi Pháo — một trong những nguồn cung vonfram lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc.
Trong bối cảnh giá vonfram tăng mạnh do nguồn cung toàn cầu bị siết lại, và EU tích cực tìm kiếm nguồn cung chiến lược bên ngoài Trung Quốc, MSR được đánh giá là đơn vị có lợi thế cạnh tranh rất lớn. Giá sản phẩm trung gian như amoni paratungstate (APT) — thành phần quan trọng của vonfram — đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm, thúc đẩy lợi nhuận cho những đơn vị như MSR.
MSR cũng đang được các đối tác châu Âu và chính phủ các nước chú ý vì vai trò của họ trong chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược. Chuyến thăm của các quan chức kinh tế EU tới các khu mỏ và cơ sở xử lý gần đây là minh chứng cho sự quan tâm này.

Kết luận

Doanh nghiệp Việt Nam, nếu nắm bắt tốt xu hướng, nâng cao năng lực và tuân thủ tiêu chuẩn, có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị châu Âu, không chỉ với vai trò nhà cung cấp giá rẻ mà là đối tác sản xuất – công nghệ – đầu tư. Về phía EU, Việt Nam là điểm đến chiến lược để đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thúc đẩy chuyển đổi xanh và mở rộng hiện diện tại Đông Nam Á.

Quan hệ EU – Việt Nam vì vậy không dừng ở thương mại, mà đang dịch chuyển sang hợp tác chiến lược toàn diện, mang lại lợi ích dài hạn cho cả nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp hai bên.